Lichaamstaal is alles wat je communiceert zonder woorden: je houding, je gebaren, je oogcontact, je gezichtsuitdrukking en de afstand die je houdt. Je doet het de hele dag, meestal zonder het te merken. En de ander pikt het op, ook meestal zonder het te merken.
We praten wat af, zakelijk en privé. Toch vertellen we vaak meer met ons lichaam dan met onze woorden. Hieronder zetten we vijf verborgen signalen op een rij die we allemaal afgeven. Hoeveel herken jij er bij jezelf?
De 5 signalen in het kort
- Je handdruk laat zien wie de leiding neemt.
- Je ogen verraden of je nadenkt of iets voelt.
- Spanning in je lichaam kan laten zien dat iets niet klopt.
- Toenadering verraadt of je iemand sympathiek vindt.
- Je houding bepaalt of je het woord neemt of de ander uitnodigt.
Eerst een belangrijke kanttekening: lichaamstaal is geen woordenboek
Armen over elkaar betekent niet altijd afwijzing. Misschien heeft iemand het gewoon koud. Eén los signaal zegt weinig. Let daarom op drie dingen:
- Combinaties. Wijzen meerdere signalen dezelfde kant op?
- Context. Past het signaal bij de situatie?
- Verandering. Wijkt het af van hoe deze persoon zich normaal gedraagt?
In NLP heet dit kalibreren: je leert eerst iemands gewone gedrag kennen, zodat je opmerkt wanneer er iets verandert. Met dat in je achterhoofd kijken we naar de vijf signalen.
1. De handdruk: wie neemt de leiding?
Een hand geven is meestal je eerste contact met iemand. Hoe je dat doet, zegt al veel over hoe jullie met elkaar om zullen gaan. Je maakt maar één keer een eerste indruk, en je handdruk is daar een belangrijk deel van.
Draai je bij het hand geven je handpalm iets naar beneden, zodat de ander eronder moet? Dan geef je een zogenoemde dominante hand. Je voert letterlijk de boventoon. Het verborgen signaal: ik neem graag de leiding.
Tip: krijg je een dominante hand? Leg je andere hand er dan bovenop. Zo breng je de verhouding weer in evenwicht.
Let de volgende keer eens op hoe jij een hand geeft, en hoe anderen dat doen.
2. Je ogen: nadenken of voelen
Ook met onze ogen laten we veel zien. Haal je iets uit je geheugen? Grote kans dat je ogen even omhoog gaan. Ben je geraakt of emotioneel? Dan kijk je vaker naar beneden.
In NLP noemen we deze patronen oogbewegingen of eye accessing cues. Ze zijn een handig aandachtspunt, maar geen vaste regel: onderzoek laat zien dat de patronen per persoon verschillen. Juist daarom kalibreer je eerst. Kijk hoe iemand zijn ogen beweegt bij een gewone vraag, en vergelijk dat met later in het gesprek.
3. Liegen met lichaamstaal: wat je wel en niet kunt zien
Kun je aan iemands lichaamstaal zien dat hij liegt? Het eerlijke antwoord: niet met zekerheid. Er bestaat geen signaal dat altijd op een leugen wijst, ook niet het vermijden van oogcontact.
Wat je wel kunt zien, is spanning. Wie zich ongemakkelijk voelt, gebruikt zijn handen vaak minder. Of maakt kalmerende gebaren: over het achterhoofd strijken, in de handen wrijven, aan een ketting frunniken. Dat zijn signalen dat iemand stress ervaart. Dat kan komen doordat iemand niet eerlijk is, maar ook door zenuwen of een lastig onderwerp.
Merk je zulke signalen op? Zie het dan als een uitnodiging om door te vragen, niet als een bewijs.
4. Signalen die sympathie verraden
Ben je benieuwd of iemand je sympathiek vindt? Ook daarvoor zijn signalen. Het lichaam reageert op mensen die we aantrekkelijk of interessant vinden:
- De pupillen worden groter. We willen graag kijken. (Let op: licht speelt hier ook een grote rol.)
- De voeten wijzen naar jou toe, in plaats van naar de deur.
- De ander neemt jouw houding over. Dat heet spiegelen, en het gebeurt vanzelf als er contact is.
Wil je dat laatste testen? Neem een tijdje een andere houding aan, bijvoorbeeld met je armen over elkaar. Doet de ander dat na een paar minuten na? Dan is er waarschijnlijk een goede klik. Lees meer over gedrag spiegelen.
5. Actieve of passieve houding
Met je houding stuur je een gesprek, vaak zonder dat je het doorhebt. Ga je voorover zitten aan tafel? Dan neem je een actieve houding aan. Je laat zien dat je het woord wilt nemen en wilt uitleggen wat je vindt.
De ander uitnodigen om meer te vertellen
Wil je juist dat de ander aan het woord komt? Leun dan een beetje achterover. Daarmee geef je ruimte. Het verborgen signaal: ik luister, vertel maar.
Open en gesloten houding
Een open houding laat zien dat je toegankelijk bent: armen los langs je lichaam of ontspannen op tafel, je romp naar de ander gedraaid, je handpalmen zichtbaar. Een gesloten houding, met gekruiste armen, een tas of laptop als barrière en een weggedraaid lichaam, schept afstand. Ook hier geldt: kijk naar de combinatie en de context.
Wat paarden ons leren over lichaamstaal
Mensen pikken verborgen signalen vaak wel op, maar kunnen ze moeilijk benoemen. We voelen dat er ‘iets’ is. Paarden reageren er heel direct op. Ben je gespannen terwijl je doet alsof alles in orde is? Dan houdt een paard afstand. Ben je rustig en helder? Dan zoekt het toenadering.
Tijdens spiegelen met paarden krijg je zo een eerlijke spiegel voorgehouden. Je ziet direct welke signalen je zelf afgeeft.
Lichaamstaal op je werk
In een overleg, een functioneringsgesprek of een presentatie speelt lichaamstaal een grote rol. Wil je weten welke signalen je collega’s en je team je geven? Lees dan Lichaamstaal op de werkvloer: 7 signalen voor leidinggevenden en teams.
Veelgestelde vragen over lichaamstaal, F.A.Q.
Wat is lichaamstaal? Lichaamstaal is communicatie zonder woorden: houding, gebaren, gezichtsuitdrukking, oogcontact, aanraking en de afstand die je tot iemand houdt. Het meeste ervan gebeurt onbewust.
Klopt het dat 93% van communicatie non-verbaal is? Niet helemaal. Dat getal komt uit onderzoek van Albert Mehrabian uit de jaren zestig. Het gold alleen voor situaties waarin iemand iets over zijn gevoel zegt, terwijl zijn woorden en lichaamstaal elkaar tegenspreken. Dan geloven we eerder het lichaam dan de woorden. Voor gewone gesprekken klopt het percentage niet, maar het punt blijft staan: lichaamstaal weegt zwaar.
Kun je lichaamstaal leren lezen? Ja. Begin met kalibreren: leer iemands gewone gedrag kennen, en let dan op veranderingen en combinaties van signalen. Oefen het in gewone gesprekken, of in een training waarin je directe feedback krijgt.
Wat is een open houding? Een houding waarmee je laat zien dat je toegankelijk bent: armen niet gekruist, romp naar de ander gedraaid, handpalmen zichtbaar en ontspannen schouders.
Ontdek jouw verborgen signalen
Benieuwd welke signalen jij afgeeft, en hoe je ze bewust inzet, privé en op je werk? In NLP gaan we dieper in op lichaamstaal en non-verbale communicatie.
- Kom naar de gratis NLP Experience en ervaar het zelf.
- Of volg de training Meesterschap in Communicatie, waarin je leert signalen te herkennen en bewust in te zetten.
