Wat is assertiviteit?

Assertiviteit betekent dat je duidelijk communiceert wat je denkt, voelt en nodig hebt, met respect voor jezelf én de ander. Niet harder, niet zachter, maar helderder.

Veel mensen denken bij assertiviteit aan “meer lef” of “je mond opentrekken”. In de praktijk gaat het juist over innerlijke afstemming: weten waar je staat, voelen wat klopt en dat op een rustige manier uitspreken.

Assertiviteit is geen trucje. Het is een vaardigheid die ontstaat wanneer denken, voelen en gedrag op één lijn komen.

Assertief, agressief of meegaand?

Een belangrijk onderscheid:

• Meegaand gedrag
  Je past je aan, slikt in, zegt ja terwijl je nee voelt. Vaak uit angst voor conflict of afwijzing.

• Agressief gedrag
  Je duwt door, overschrijdt grenzen (ook die van jezelf), communiceert vanuit spanning of frustratie.

• Assertief gedrag
  Je blijft bij jezelf, benoemt wat belangrijk is en houdt contact met de ander.

Assertiviteit zit precies tussen aanpassen en aanvallen in. Het vraagt geen strijd, maar wel zelfvertrouwen.

Waarom assertiviteit vaak lastig is

Moeite met assertief zijn heeft zelden te maken met onwil of gebrek aan vaardigheden. De meeste mensen weten heel goed wat ze zouden willen zeggen, maar merken dat het op het moment zelf niet lukt. Alsof woorden blijven hangen, of pas achteraf komen — wanneer het gesprek al voorbij is.

Dat komt omdat assertiviteit vaak wordt geblokkeerd door onbewuste patronen die ooit helpend waren, maar nu in de weg zitten.

Bijvoorbeeld:

• De behoefte om aardig gevonden te worden
  Veel mensen hebben geleerd dat harmonie belangrijker is dan eerlijkheid. Je past je aan, houdt rekening met de ander en zet jezelf op de tweede plaats — vaak zonder dat je het doorhebt.

• Angst voor conflict of afwijzing
  Er kan een diepe overtuiging onder liggen dat spanning of verschil van mening ‘niet veilig’ is. Assertief zijn voelt dan al snel als risico, zelfs als er feitelijk weinig aan de hand is.

• Oude overtuigingen
  Gedachten als “ik moet me niet aanstellen”, “anderen hebben het zwaarder” of “ik mag geen ruimte innemen” werken vaak onbewust door in je communicatie. Je weet rationeel misschien dat het anders kan, maar van binnen voelt het nog niet zo.

• Spanning in het lichaam
  In spannende situaties reageert het lichaam vaak sneller dan het hoofd. Je ademhaling verandert, je spant je spieren aan of je klapt juist dicht. Op dat moment wordt helder communiceren lastig, hoe goed je het ook bedacht had.

• Moeite met voelen wat je écht wilt
  Als je gewend bent je aan te passen, raak je soms het contact met je eigen behoefte kwijt. Je voelt wel dat iets niet klopt, maar kunt er geen woorden aan geven. Assertiviteit vraagt eerst om innerlijke helderheid.

Daarom werkt het advies “gewoon duidelijk zijn” zelden.
Assertief zijn is geen kwestie van harder praten of betere zinnen formuleren, maar van bewustwording en regulatie. Mentaal én lichamelijk.

Wanneer je leert herkennen wat er van binnen gebeurt — en daar ruimte in creëert — ontstaat er vanzelf meer stevigheid in je communicatie. Niet geforceerd, maar van binnenuit.

Assertiviteit en innerlijke regie

Assertief communiceren begint niet bij woorden, maar bij innerlijke regie.

Kun je:

• voelen wat er in jou gebeurt?

• onderscheiden wat van jou is en wat van de ander?

• verantwoordelijkheid nemen voor je eigen grens?

Hier raakt het direct aan persoonlijk leiderschap. Wie geen leiding neemt over zichzelf, vindt het lastig om zich helder uit te spreken.

Assertiviteit vanuit NLP bekeken

Binnen NLP (Neuro Linguïstisch Programmeren) wordt assertief gezien als een samenspel van interne processen.

Drie belangrijke NLP-principes die hier een rol spelen:

1. Interne representatie

Hoe jij een situatie innerlijk voorstelt, bepaalt hoe je communiceert.

Zie je een gesprek als:

• spannend?

• bedreigend?

• iets waar je je doorheen moet slaan?

Dan reageert je lichaam vaak met spanning, en wordt assertief communiceren lastig.

Door je interne beeld te veranderen, rustiger, overzichtelijker, met meer ruimte  verandert ook je gedrag.

2. Overtuigingen

Veel niet-assertief gedrag komt voort uit overtuigingen zoals:

• “Ik moet rekening houden met anderen”

• “Als ik nee zeg, stel ik teleur”

• “Ik mag niet lastig zijn”

Deze overtuigingen zijn vaak oud en onbewust. NLP helpt om ze te herkennen en te herstructureren, zodat je vanuit keuze kunt reageren in plaats van automatisme.

3. Toestand (state)

Assertiviteit vraagt om een gereguleerde innerlijke toestand.

Ben je gespannen, onzeker of overprikkeld?
Dan is het lastig om rustig en helder te blijven.

Daarom werken NLP-technieken vaak met:

• ademhaling

• aandacht

• lichaamsbewustzijn

• hulpbronnen oproepen (bijv. vertrouwen, rust, stevigheid)

Assertiviteit ontstaat niet door harder praten, maar door innerlijke stabiliteit.

Assertiviteit en het lichaam

Assertief communiceren is niet alleen mentaal. Het lichaam speelt een grote rol.

Bij spanning:

• trek je schouders op

• houd je adem vast

• span je kaken of buik

Dit beïnvloedt direct je stem, houding en uitstraling.

Wanneer je leert:

• spanning te herkennen

• te reguleren

• weer contact te maken met je lichaam

ontstaat er vanzelf meer stevigheid in je communicatie.

Dit is ook waar inzichten uit de polyvagaal theorie ondersteunend kunnen zijn: een veilig, gereguleerd zenuwstelsel maakt assertiviteit mogelijk.

Assertiviteit in werk en relaties

Assertief zijn is contextafhankelijk.

Op het werk gaat het vaak over:

• grenzen aangeven

• verwachtingen uitspreken

• feedback geven en ontvangen

• verantwoordelijkheid nemen

In relaties gaat het vaker over:

• behoeften benoemen

• ruimte innemen zonder schuldgevoel

• nabijheid én autonomie

In beide gevallen geldt: hoe beter je jezelf kent, hoe makkelijker assertiviteit wordt.

Assertiviteit ontwikkelen: waar begin je?

Assertiviteit leer je niet door een checklist, maar door bewust oefenen.

Een paar essentiële stappen:

1. Leren voelen wat je grens is

2. Begrijpen waar je automatische patroon vandaan komt

3. Je interne reacties reguleren

4. Nieuwe keuzes maken in communicatie

5. Mild blijven voor jezelf tijdens het leerproces

Assertiviteit groeit met ervaring, niet met perfectie.

praktische inzichten om assertiever te communiceren

Tot slot

Assertiviteit is geen persoonlijkheidstrek. Het is een trainbare vaardigheid die je helpt om trouw te blijven aan jezelf, zonder de verbinding met anderen te verliezen.

Wanneer je leert luisteren naar jezelf, helder te communiceren en verantwoordelijkheid te nemen voor je innerlijke proces, ontstaat er rust. En vanuit die rust wordt assertiviteit vanzelfsprekend.

Niet omdat je harder wordt, maar omdat je steviger staat.

Meer weten over hechtingsstijlen en assertiviteit?