Coachend Leiderschap in de praktijk: van afstand naar vertrouwen, inspiratie en eigenaarschap

Een moderne leider stuurt niet alleen op richting en resultaten. Een moderne leider ziet talent, stelt vragen, stimuleert eigenaarschap en creëert een sfeer waar mensen durven te leren, fouten te maken en hun potentieel te gebruiken. Dat noemen we coachend leiderschap — een stijl die draait om psychologische veiligheid, vertrouwen, intrinsieke motivatie en menselijke verbinding.

Maar hoe leer je dat als je bent opgegroeid in een werkcultuur waar hiërarchie, controle en afstand normaal waren?

Ik laat je dat zien aan de hand van een praktijkvoorbeeld uit een leiderschapstraining met paarden — een oefenvloer waar woorden verdwijnen, energie voelbaar wordt en gedrag feilloos zichtbaar is.

Daar ontmoette ik Chris, een intelligente en correcte manager met een heldere wens:

“Ik wil leren inspireren in plaats van instrueren. Ik wil leren coachen.”

De manager die wilde inspireren maar gereserveerd bleef

Chris liep rond met een paradox die veel managers herkennen:
hij wilde richting geven én ruimte laten, maar zijn houding was formeel, afstandelijk en rationeel. Zijn lichaamstaal vertelde meer dan zijn woorden — rechte rug, strakke schouders, beperkte mimiek, weinig flexibiliteit.

Hij wist inhoudelijk precies wat er moest gebeuren, maar zijn medewerkers voelden geen emotionele uitnodiging tot groei.

Chris had wél een rolmodel: Johan Cruijff.
Niet vanwege het voetbal, maar vanwege de gave om mensen te laten geloven dat ze konden winnen. Cruijff maakte spelers groter dan ze zichzelf zagen — en dát vond Chris fascinerend.

Toen ik hem vroeg wat hem zo raakte in Cruijff, gebeurde er iets bijzonders:
zijn ogen gingen glimmen, zijn stem werd levendig, zijn passie kwam vrij.
Hij beschreef hoe Cruijff:

• lef losmaakte

• plezier terugbracht in prestaties

• met humor spanning doorbrak

• mensen meenam in een toekomst die nog niet bestond

Dat was het vuur dat Chris wilde leren inzetten als leidinggevende.

De oefening met het paard: waar alles voelbaar werd in coachend leiderschap

Daarna vroeg ik Chris om één van zijn collega’s te coachen tijdens een oefening waarin zij een paard door een parcours zou leiden. Voor haar spannend. Voor het paard onbekend. Voor Chris een kans.

Wat deed hij?

Hij verviel in zijn oude patroon:
kalm, gereserveerd, weinig stemgebruik, instructies in telegramstijl.
Er zat geen energie, geen veiligheid, geen vertrouwen, geen inspirerende rol.

Zijn collega raakte onzeker, het paard reageerde niet en het proces stond stil.

Toen ik vroeg of er coachend leiderschap plaatsvond, antwoordden ze allebei eerlijk:

“Nee.”
“Hij zegt niks.”
“Ik voel me niet gesteund.”

Dit is wat er in veel teams gebeurt:

• medewerkers wachten af

• leiders denken dat ze begeleiden

• maar er ontstaat geen richting, geen moed en geen eigenaarschap

Chris hoorde het, voelde het, en durfde te erkennen:

“Ik weet niet hoe ik moet coachen.”

Dat was stap één.

Coachend leiderschap Van controle naar contact

Nu kwam de essentie: vragen stellen.
Niet sturen op handelingen, maar vragen naar behoeften.

Chris vroeg:

• Wat heb je nodig?

• Wat maakt het spannend?

• Welke aanwijzingen heb je van mij nodig?

• Waar vertrouw je al op bij jezelf?

Zijn collega ontdekte dat ze aanwijzingen nodig had, bevestiging, en vooral: een leider die gelooft dat zij het kan.

Chris nam Cruijff opnieuw als voorbeeld — niet door hem te kopiëren, maar door het principe te gebruiken: energie, vertrouwen en enthousiasme als brandstof.

Inspiratie als prestatieversneller

Het paard deed nog steeds niet wat nodig was — want er ontbrak nog iets: enthousiasme en inspiratie.

Mensen (en dieren) bewegen op:

• energie

• emotie

• vertrouwen

• plezier

• veiligheid

Niet op droge instructies.

Toen Chris dat doorhad, veranderde de sfeer. Hij begon zijn collega actief te versterken:

“Je kunt dit. Jij bent de juiste persoon.”
“Ik geloof dat je dit gaat doen.”
“Laat je plezier spreken.”

Zijn collega ontspande. Haar houding veranderde. Het paard volgde haar.
Niet omdat iemand duwde— maar omdat iemand geloofde.

Het resultaat werd gehaald.
En belangrijker:

• Chris voelde trots

• zij voelde zelfvertrouwen

• het proces werd leuk

Dat is de kern van coachend leiderschap.

Wat medewerkers zeggen wanneer coachend leiderschap wérkt

Zijn collega zei na afloop:

“Ik vergat mijn angst. Ik voelde plezier. Ik voelde dat het mij ging lukken.”

Chris zelf zei:

“Wat is het geweldig om iemand in zijn kracht te zetten, zónder het over te nemen.”

Dat is leiderschap anno nu:
invloed zonder duwen — richting zonder controle.

10 uitgebreide richtlijnen voor coachend leiderschap in moderne teams

Deze principes uit jouw oorspronkelijke tekst blijven volledig overeind — alleen nu gelinkt aan moderne inzichten.

1. Durf anders te doen dan je gewend bent

Patronen zijn comfortabel, maar groei vraagt gedragsverandering.
Nieuw gedrag = nieuwe resultaten.

2. Benut talent als natuurlijke motor

Mensen floreren wanneer hun unieke vermogen erkend wordt.
Talent + vertrouwen = flow.

3. Laat fouten ontstaan als leerdata

Fouten zijn feedback.
Psychologische veiligheid is cruciaal — zonder veiligheid geen initiatief.

4. Stel open vragen die het brein activeren

Geen “waarom doe je dit?”
Wel:
Wat wil je bereiken? Hoe zou je dat aanpakken? Wat heb je nodig?

5. Vertrouwen werkt sneller dan controle

Vertrouwen bouwt zelfvertrouwen.
Zelfvertrouwen bouwt prestaties.

6. Stimuleer vasthouden en doorzetten

Eigenaarschap betekent ook struikelen en opnieuw kiezen.
Blijf aanmoedigen. Blijf duiden waarvoor je het doet.

7. Laat mensen zélf ontdekken

Als jij oplost, leer jij.
Als zij ontdekken, leren zij.

8. Inspireer actief

Inspiratie is gedragsenergie. Mensen willen voelen dat iets betekenisvol is.

9. Geef eerlijke complimenten

Complimenten stimuleren leerbereidheid, moed en creativiteit.

10. Begin bij jezelf

Als jij niet verandert, verandert niemand.
Leiderschap is een binnenkant-vak.

Tot slot: coachend leiderschap is menswerk

Coachend leiderschap betekent:

• ruimte geven in plaats van vullen

• vragen stellen in plaats van zenden

• veiligheid bieden in plaats van controle

• mensen laten groeien in plaats van klein houden

En bovenal:
de beste versie van jezelf inzetten zodat anderen de beste versie van zichzelf durven worden.

Wil je verdiepen, oefenen en toepassen in jouw praktijk?
Je bent welkom voor een leiderschapstraining in Noord-Nederland. Ik denk graag mee.

Meer informatie over onze training leiderschap vind je hier.

Auteur

Ferdinand Aukes